Historia okulistyki: rozwój globalny i wkład Polski

Chcielibyśmy w poniższym artykule przybliżyć Państwu historię tej dziedziny medycyny, jaką jest okulistyka. Mamy rok 2025 - posiadamy dużą wiedzę o ciele człowieka i wiemy, jak radzić sobie z dużą ilością chorób. Rozwój technologiczny jest tak szybki, że praktycznie codziennie przesuwamy granice naszej wiedzy. Ale jak dotarliśmy do tego punktu? Jakie były początki badań nad narządem wzroku? Zapraszamy do lektury!

Światowe początki okulistyki
Historia okulistyki sięga starożytności: już w Egipcie i Babilonii wykonywano prymitywne zabiegi usuwania zaćmy (zwane „couching”), gdzie przesuwano zmętniałą soczewkę igłą poza tor widzenia. W Indiach, w starożytności, Sushruta opisał techniki oczyszczania oczu, a nawet stosował ciepłe masło klarowane jako opatrunek.

Prawdziwy przełom nastąpił dopiero w XIX wieku wraz z pojawieniem się oftalmoskopu Helmholtza. Albrecht von Graefe (1828–1870) wykorzystał go, by po raz pierwszy systematycznie opisać obrazy siatkówki i wprowadzić nowe metody leczenia wielu chorób
oka, znacznie podnosząc dokładność diagnostyki. W połowie XIX wieku Coccius i Donders niezależnie zidentyfikowali przepukliny siatkówki za pomocą wziernika wargowego lub lustra ocznego.

XX wiek wniósł kolejne przełomy: wynalezienie kapsulotomii, fakoemulsyfikacji, laserowej koagulacji siatkówki i OCT. Dzięki temu lekarze mogli precyzyjnie diagnozować i leczyć AMD, jaskrę, retinopatię cukrzycową i inne schorzenia - pisaliśmy o nich w poprzednich artykułach.

Polska okulistyka: narodziny i rozwój
Okulistyka w Polsce rozpoczęła się na uczelniach Krakowa i Warszawy w XIX wieku. W 1851 roku Antoni Sławikowski został pierwszym profesorem Katedry Okulistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, wprowadzając metody wiedeńskiej szkoły Beera (austriackiego okulisty,
który wprowadził do medycyny operację klapową do leczenia zaćmy). W 1853 roku Wiktor Feliks Szokalski wprowadził do Polski oftalmoskop i napisał dwutomowy podręcznik okulistyki, prezentujący najnowsze metody badania oka.

W 1908 roku trzech lekarzy z Instytutu Oftalmicznego – Kazimierz Bein, Bronisław Ziemiński i Aleksander Dobrzański – zapoczątkowało Warszawskie Towarzystwo Okulistyczne. W 1911 roku instytucja została przekształcona w ogólnokrajowe Towarzystwo Okulistów Polskich, które wkrótce po wojnie zyskało nazwę Polskie Towarzystwo Okulistyczne (PTO). Jego czasopismo („Postęp Okulistyczny”, później „Klinika Oczna”) stało się ważnym organem wiedzy okulistycznej w Polsce.

W okresie międzywojennym powstały oddziały PTO w Warszawie, Poznaniu, Krakowie, Lwowie i Wilnie – kształtowały się w nich czołowe ośrodki okulistyczne. Wybitni specjaliści jak Walenty Kamocki (wprowadzenie operacji przetokowej twardówki), Kazimierz Noiszewski (elektroftalm – sztuczne oko), Władysław Melanowski i Witold Kapuściński wzbogacili polską okulistykę o nowe metody diagnostyczne i chirurgiczne.

Po II wojnie światowej działalność PTO oraz rozwój klinik zostały wznowione. Tadeusz Krwawicz z Lublina zapoczątkował krioekstrakcję soczewki w leczeniu zaćmy, zachowując torebkę soczewkową i minimalizując inwazyjność zabiegu (1961).

Jak to wpływa na pacjenta?
Historia okulistyki - podobnie jak całej medycyny - to stopniowe przesuwanie granic diagnostyki i terapii ku większej precyzji, bezpieczeństwu i komfortowi pacjenta. Polscy naukowcy i lekarze mieli znaczący wkład w rozwój tej dziedziny nauki. To m. in. dzięki nim możemy dziś w Centrum Medycznym Med‐Plus korzystać z lasera, OCT, angiografii, ultrasonografii i fachowych badań wzroku oferując opiekę na światowym poziomie. To oczywiście nie jest ostatnie słowo w nauce, ani w Med-Plus, gdyż nasi Specjaliści nieustannie obserwują jak rozwija się okulistyka na świecie.